วันสร้างเมืองเชียงใหม่ พญามังราย (พ.ศ.๑๘๐๔–๑๘๕๔) กษัตริย์องค์ที่ ๒๕ แห่งราชวงศ์ลวจังกราชแห่งแคว้นโยนก
พญามังราย (พ.ศ.๑๘๐๔–๑๘๕๔) กษัตริย์องค์ที่ ๒๕ แห่งราชวงศ์ลวจังกราชแห่งแคว้นโยนก ต่อมาพระองค์ทรงรวบรวมเมืองต่างๆ ที่อยู่ใกล้เคียง หัวเมืองฝ่ายเหนือจนถึงสิบสองพันนา ใช้อุบายยึดเมืองลำพูน ความในตำนานสิบห้าราชวงศ์กล่าวถึงว่า พญามังรายตีได้เมืองลำพูนในปี ร้วงไส้ ศักราชได้ ๖๔๓ ตัว (พ.ศ.๑๘๒๔) เมื่อมีพระชนมายุได้ ๔๓ พรรษา ถึง จ.ศ.๖๔๘ (พ.ศ.๑๘๒๙) จึงสร้างเมืองเวียงกุมกาม พญามังรายครองเมืองเวียงกุมกามได้ ๕ ปี จึงดำริสร้างเมืองเชียงใหม่ ในการสร้างเมืองเชียงใหม่นั้น ทรงเชิญพญางำเมืองแห่งแคว้นพะเยา และพญาร่วงแห่งแคว้นสุโขทัยมาร่วมปรึกษาในการสร้างเมือง
การก่อสร้างเมืองเชียงใหม่ เนื้อความในตำนานสิบห้าราชวงศ์กล่าวถึงการสร้างแปลงเมืองว่า พระองค์ได้โปรดให้ก่อสร้างปราสาทราชมณเฑียร หอนอน ราชวัง โรงคัล ท้องพระคลัง ปราการกำแพงเมือง และให้ขุดคูเมืองล้อมรอบทั้ง ๔ ด้าน เสร็จในปี จ.ศ.๖๕๘ (พ.ศ.๑๘๓๙) ปีรวายสัน เดือน ๘ เพ็ง เม็งวัน ๕ ฤกษ์ ๑๖ ตัว ตรงกับความในจารึก ๑.๒.๑.๑ วัดเชียงมั่น พ.ศ.๒๑๒๔ (จารึกหลักที่ ๗๖ วัดเชียงมั่น จังหวัดเชียงใหม่) ที่ระบุวันสร้างเมืองเชียงใหม่ความว่า
“…ศักราช ๖๕๘ ปีรวายสัน เดือนวิสาขะ ออก ๘ ค่ำ วัน ๕ วันไทย เมิงเปล้า ยามแตรรุ่งแล้ว ๒ ลูกนาที ปลาย ๒ บาทน้ำ ลัคนาเสวยนวางค์พฤหัสบดี ในมีนราศี พญามังรายเจ้า และพญางำเมือง พญาร่วง ทั้งสามคน ตั้งหอนอนที่ชัยภูมิ ราชมนเทียร ขุดคือเมือง ก่อตรีบูรทั้งสี่ด้าน…”
