แมงมัน (อังกฤษ: subterranean ants) เป็นชื่อเรียกของมดชนิดหนึ่งซึ่งทำหน้าที่เป็นมดราชินีสามารถนำมารับประทานเป็นอาหารได้ และมีชื่อวิทยาศาสตร์คือ Carebara sp. 1 of AMK
แมงมัน นั้นมีอยู่ทั่วทุกภาคของประเทศไทย แต่เป็นที่นิยมกินกันมากทางภาคเหนือ ซึ่งถือว่าเป็นอาหารชั้นเลิศที่หายาก และราคาแพงมาก แมงมัน คือมดชนิดหนึ่ง ที่จะออกมาจากพื้นดินหรือโพรงที่มันอาศัยอยู่เพียงครั้งเดียวในรอบ 1 ปี เท่านั้น จะเป็นช่วงประมาณเดือนพฤษภาคม และมดชนิดนี้มีการซื้อ-ขาย กันในราคาที่ค่อนข้างแพงมาก ซึ่งราคาในท้องตลาดในแต่ละปีจะไม่เท่ากัน ด้วยเพราะ แมงมัน เป็นมดที่ค่อนข้างจะหายาก
แมงมัน ลักษณะจะคล้ายๆ กับ แม่เป้งมดแดง แต่จะสีแดงและตัวใหญ่กว่า ส่วนมากมักนิยมนำไปคั่ว วิธีทำแมงมันคั่ว หรือทอดในน้ำมันให้กรอบๆ มีรสชาติมันๆ อุดมไปด้วยโปรตีนและไขมัน ซึ่งกว่าที่แมงมันอันแสนอร่อยจะเจริญเติบโตเต็มวัยกลายมาเป็นเมนูต่างๆ ให้เราได้กินกันนั้น ต้องผ่านขั้นตอนต่างๆ ดังนี้
วรรณะ
- วรรณะราชินีที่เรียกว่าแมงมันแม่หรือแม่เพ้อ
- วรรณะเจ้าหญิงทายาทที่เรียกว่าเต้งใหญ่
- วรรณะสวามีที่เรียกว่าเต้งรอง
- วรรณะมดงานเรียกว่าแย็บ
- วรรณะทหารเรียกว่าแย็บใหญ่
- วรรณะสร้างรังเรียกว่ามดแม่หมัน
ลักษณะทั่วไป
ลำตัวแบ่งออกเป็น 3 ส่วน คือ หัว อก และท้อง มีปีก 2 คู่
แมงมันตัวเมีย มีสีแดงคล้ำ ตัวใหญ่ มีรสมันนิยมนำมาบริโภคเป็นอาหาร เรียกกันทั่วไปว่า “แมงมันแม่”
แมงมันตัวผู้ มีสีเหลือง ตัวเล็กกว่าแมงมันตัวเมีย ไม่นิยมรับประทานเพราะมีรสขม เรียกกันทั่วไปว่า “แมงมันปู๊” หรือ “แมงมันคา”
ประโยชน์/โทษ
แมงมัน เป็นอาหารตามฤดูกาลที่หาได้ไม่ง่ายนักจึงเป็นที่ต้องการของชุมชน ที่นิยมรับประทานทั้งไข่ และลูกแมงมัน เฉพาะตัวเมีย ดังนั้นแมงมันจึงมีราคาดีพอสมควรเพราะนอกจากจะมีน้อยแล้วปีหนึ่งๆ จะมีให้รับประทานเพียงครั้งเดียว ไข่แมงมันที่ เรียกว่า “แมงมันจ่อม” ขายเป็นช้อน (คาว) ๆละ 20 บาท ลูกแมงมันที่คั่วแล้วใส่ถ้วยน้ำจิ้มเล็กๆ เป็นถ้วยตวงถ้วยละ 60 บาท ถ้าเป็น ขีดๆละ 100 บาท ส่วนแมงมันตัวผู้จะใช้เป็นเหยื่อตกเบ็ดปลาช่อน,ปลาสลิด
ที่อยู่อาศัย
แมงมันชอบอาศัยอยู่ตามที่ดินที่เป็นที่ดอนน้ำท่วมไม่ถึง ชอบดินแข็งและชอบอยู่ใกล้รากไม้ใหญ่ๆ คล้ายปลวก แต่ไม่ก่อดิน หรือพูนดินขึ้นเป็นจอมปลวก ในรอบหนึ่งปีแมงมันจะออกจากรูเฉพาะเดือนพฤษภาคม คือฤดูฝน เพราะน้ำฝนที่ซึมลงดินไปถึงรังของแมงมัน ทำให้แมงมันอยู่ไม่ได้ แมงมันต่าง ๆ ก็พร้อมจะออกมาจากรัง ตกตอนเย็นแมงมันก็จะออกมาจากรังเป็นระยะ ๆ ออกจากรูขึ้นมาอยู่บนผิวดิน ก่อนที่ลูกแมงมันจะออกมาแม่จะออกมา ก่อนเพื่อขยายรูให้กว้างขึ้น เพราะลูกแมงมันตัวโตกว่า แม่แมงมันจะใช้เวลาขยายรูประมาณ 3 ชั่วโมง ลูกแมงมันถึงจะต้องออกมา แมงมันตัวผู้จะเข้าผสมพันธุ์กับตัวเมียเสร็จแล้วตัวเมียจะสลัดปีกออก เลือกที่ทำรังใหม่โดยเฉพาะที่ดอนใต้ต้นไม้ใหญ่ เพื่อสร้างอาณาจักรใหม่ต่อไป แมงมันจะไม่ย้ายรังถ้าไม่ถูกรบกวนจากคน
อัพเดต งานทั่วไทย กิจกรรมทั่วไทย Event ทั่วไทย
เนรมิตอัมพวา – Neramit Amphawa
งานนมัสการถ้ำฤาษีเขางู ประจำปี 2569
การแข่งขันเรือยาวประเพณี ลุ่มแม่น้ำปิงตอนล่าง ประจำปี 2569
กุยบุรีแฟร์ 2569
มหกรรม “อัยยะ ปักษ์ใต้ 3 (FLY 2 SOUTH NOW FESTIVAL III)”
