การแสดงนี้เป็นการนำเสนอศิลปะการแสดงล้านนา โดยช่างฟ้อนล้านนา 8 จังหวัด กำกับการแสดงโดยพิเชษฐ กลั่นชื่น ผู้ก่อตั้ง PKDC ศิลปินศิลปาธร สาขาศิลปะการแสดง และศิลปินรางวัลฟูกูโอกะคนล่าสุด งานนี้เป็นอีกหนึ่งกิจกรรมเชียงใหม่ที่น่าสนใจ สำหรับผู้ที่กำลังติดตามงานเชียงใหม่ในช่วงนี้

กิจกรรมเชียงใหม่ การแสดง ฟ้อนเมือง เมืองฟ้อน ‘Grammar of Lanna Living Bodies’

โครงการฟ้อนเมือง เมืองฟ้อน ร้อยเรียงศิลปะการแสดงล้านนา 8 จังหวัดภาคเหนือ โดยคณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย PKDC Greater Chiang Mai และกรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม ภูมิใจนำเสนอ
.
การแสดง ฟ้อนเมือง เมืองฟ้อน “Grammar of Lanna Living Bodies” ไวยากรณ์ของร่างกายที่มีชีวิตแห่งล้านนา
โดยช่างฟ้อนล้านนา 8 จังหวัด กำกับการแสดง โดยพิเชษฐ กลั่นชื่น ผู้ก่อตั้ง PKDC ศิลปินศิลปาธร สาขาศิลปะการแสดง และศิลปินรางวัลฟูกูโอกะคนล่าสุด
.
วันเสาร์ที่ 22 สิงหาคม พ.ศ.2569 เวลา 14.00-15.30 น. ณ โรงละครวิทยาลัยนาฏศิลป์เชียงใหม่
.
ลงทะเบียนเข้าชมการแสดงได้ที่ https://forms.gle/iiQiFcNgqvtWS3on8
.
และร่วมการเสวนา ฟ้อนเมือง เมืองฟ้อน “Grammar of Lanna Living Bodies” ไวยากรณ์ของร่างกายที่มีชีวิตแห่งล้านนา
.
วันศุกร์ที่ 21 สิงหาคม พ.ศ.2569 เวลา 10.30-12.00 น. ณ UNISERV มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
.
ลงทะเบียนเข้าร่วมการเสวนาได้ที่ https://forms.gle/wYMW1g2C9WdvVKEy8
.
เข้าร่วมฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย
ติดต่อสอบถามเพิ่มเติม : อาจารย์อรช บุญ-หลง โทร. 0983505444 หรือ Line ID arachachaa
*************************
ฟ้อนแต่ละจังหวัดมี “ไวยากรณ์” ของตนเอง
แม้ว่าฟ้อนเมืองจะถูกเรียกรวมว่าเป็น “ฟ้อนล้านนา” แต่การศึกษาภาคสนามแสดงให้เห็นว่า แต่ละพื้นที่มีโครงสร้างการเคลื่อนไหว หรือ “ไวยากรณ์ของร่างกาย” ที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน
จังหวัดหนึ่งอาจเน้นการจัดสมดุลของน้ำหนัก อีกจังหวัดเน้นการเชื่อมต่อของลมหายใจกับจังหวะดนตรี บางพื้นที่ให้ความสำคัญกับการใช้พื้นที่ ขณะที่บางแห่งรักษาร่องรอยของศิลปะการต่อสู้ไว้ในลีลาการฟ้อน เช่น
* น่าน → สมดุล น้ำหนัก
* แพร่ → การจัดพื้นที่
* ลำปาง → การเชื่อมแม่ท่า
* เชียงใหม่ → ความละเอียดของมือ
* แม่ฮ่องสอน → พลังจากการต่อสู้
* เชียงราย → ความหลากหลายชาติพันธุ์
ความแตกต่างเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงรูปแบบทางศิลปะ แต่สะท้อนภูมิประเทศ ประวัติศาสตร์ ความเชื่อ ภาษา และวิถีชีวิตของผู้คนในแต่ละพื้นที่
ดังนั้น สิ่งที่เรียกว่า “ฟ้อนล้านนา” จึงไม่ใช่รูปแบบเดียว หากแต่เป็นเครือข่ายของไวยากรณ์การเคลื่อนไหวที่หลากหลาย ซึ่งร่วมกันสร้างอัตลักษณ์ของภูมิภาค
การศึกษาฟ้อนจึงไม่ควรตั้งคำถามว่า “ท่าที่ถูกต้องคืออะไร” แต่ควรถามว่า
“ร่างกายแต่ละชุมชนสร้างความหมายผ่านการเคลื่อนไหวอย่างไร”ฟ้อนเมืองไม่ใช่มรดกที่รอการอนุรักษ์ แต่คือระบบความรู้ที่ต้องได้รับการใช้งานอย่างต่อเนื่อง
*************************
ตลอดระยะเวลา 6 เดือนที่ผ่านมา พวกเราได้ทำงานร่วมกับศิลปินจาก 8 จังหวัดภาคเหนือ เพื่อเรียนรู้ รวบรวม และแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ด้านศิลปะการฟ้อนในบริบทของวัฒนธรรมท้องถิ่น งานที่ผ่านมามุ่งเน้นการทำความเข้าใจรากฐาน ความทรงจำ และภูมิปัญญาที่สั่งสมอยู่ในร่างกายของครูและศิลปินผู้สืบทอด
.
แต่การนำเสนอในเดือนสิงหาคมนี้ จะเป็นอีกก้าวหนึ่งที่แตกต่างออกไป
.
ผู้ชมจะไม่ได้จำกัดอยู่เพียงคนในแวดวงศิลปะหรือวัฒนธรรม หากแต่เปิดกว้างสู่สาธารณะ และจะมีการประชาสัมพันธ์ในวงกว้าง เพื่อให้ผู้คนจากหลากหลายพื้นเพได้เข้ามาพบกับสิ่งที่เรากำลังทำ นั่นหมายความว่า งานครั้งนี้ไม่ใช่การแสดงเพื่อบอกเล่าหรืออนุรักษ์วัฒนธรรมในความหมายเดิม หากเป็นการตั้งคำถามว่า วัฒนธรรมจะสามารถเดินทางไปสู่ผู้คนในยุคปัจจุบัน และพัฒนาต่อไปในอนาคตได้อย่างไร
.
นี่คือความท้าทายร่วมกันของศิลปินทั้ง 8 จังหวัด และของศิลปะการฟ้อนล้านนาโดยรวม เพราะสิ่งที่เรากำลังนำเสนอ ไม่ใช่เพียงรูปแบบของการฟ้อน แต่คือวิธีคิด ความสัมพันธ์ และคุณค่าที่ศิลปะล้านนาสามารถมอบให้กับสังคมร่วมสมัย
.
ผมอยากชวนทุกท่านมองการทำงานครั้งนี้ ไม่ใช่ในฐานะผู้แทนของจังหวัด หรือผู้รักษามรดกทางวัฒนธรรมเท่านั้น แต่ในฐานะศิลปินผู้กำลังร่วมกันสร้างอนาคตของศิลปะล้านนา
.
สิ่งที่ผู้ชมจะได้รับ ไม่ใช่เพียงความงดงามของการแสดง แต่คือการได้เห็นว่า ศิลปะล้านนายังมีชีวิต ยังสามารถสื่อสารกับผู้คนในปัจจุบัน และยังมีศักยภาพที่จะเติบโต เปลี่ยนแปลง และสร้างความหมายใหม่ได้
.
งานในเดือนสิงหาคมจึงไม่ใช่จุดสิ้นสุดของโครงการ หากเป็นจุดเริ่มต้นของการเดินทางครั้งใหม่ ที่พวกเราทุกคนจะร่วมกันพิสูจน์ว่า วัฒนธรรมจะไม่หยุดอยู่ที่การอนุรักษ์ แต่สามารถพัฒนา สร้างแรงบันดาลใจ และส่งต่อคุณค่าไปยังคนรุ่นต่อไปได้อย่างแท้จริง
.
พิเชษฐ กลั่นชื่น ผู้ก่อตั้ง PKDC ศิลปินศิลปาธร สาขาศิลปะการแสดง พ.ศ.2549 และศิลปินรางวัลฟูกูโอกะ พ.ศ.2569
ผู้ร่วมดำเนินโครงการฟ้อนเมือง เมืองฟ้อน ร้อยเรียงศิลปะการแสดงล้านนา 8 จังหวัดภาคเหนือ
.
#ฟ้อนเมืองเมืองฟ้อน #ศิลปะการแสดงล้านนา #ฟ้อนเมืองแป้ #ฟ้อนเมืองน่าน #ฟ้อนเมืองพะเยา #ฟ้อนเมืองเชียงใหม่ #ฟ้อนเมืองลำพูน #ฟ้อนเมืองแม่ฮ่องสอน #ฟ้อนเมืองเชียงราย #ฟ้อนเมืองลำปาง #ศิลปินศิลปาธร #ศิลปินรางวัลฟูกูโอกะ

พบกับกิจกรรมดีๆ จากทุกมุมของเชียงใหม่ อัพเดตข่าวสารก่อนใคร กิจกรรมเชียงใหม่ ที่คุณต้องไม่พลาด ที่นี่เท่านั้น At-chiangmai.com

จุดเด่นของการแสดง

การแสดงนี้เป็นการนำเสนอศิลปะการแสดงล้านนา โดยช่างฟ้อนล้านนา 8 จังหวัด กำกับการแสดงโดยพิเชษฐ กลั่นชื่น ผู้ก่อตั้ง PKDC ศิลปินศิลปาธร สาขาศิลปะการแสดง และศิลปินรางวัลฟูกูโอกะคนล่าสุด

กิจกรรมนี้เหมาะกับใคร

• ผู้ที่สนใจศิลปะการแสดงล้านนา
• ผู้ที่ต้องการเรียนรู้เกี่ยวกับวัฒนธรรมล้านนา
• ประชาชนทั่วไปที่สนใจกิจกรรมในพื้นที่
• นักท่องเที่ยวที่กำลังวางแผนเที่ยวเชียงใหม่และพื้นที่ใกล้เคียง

ข้อมูลที่ควรทราบก่อนเดินทาง

• ควรเดินทางมาถึงสถานที่จัดงานก่อนเวลาเพื่อเตรียมตัว
• ควรสวมเสื้อผ้าที่สุภาพและเหมาะสมกับการแสดง

เวลาทำการของ โรงละครวิทยาลัยนาฏศิลป์เชียงใหม่ ตำบลหายยา อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่

Google Maps ยังไม่มีข้อมูลเวลาทำการที่อ่านได้ ควรตรวจสอบกับสถานที่หรือผู้จัดกิจกรรมก่อนเดินทาง

วิธีการเดินทางไปยัง โรงละครวิทยาลัยนาฏศิลป์เชียงใหม่ ตำบลหายยา อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่

การเดินทางไปยังโรงละครวิทยาลัยนาฏศิลป์เชียงใหม่ สามารถเดินทางโดยรถยนต์ส่วนตัวหรือรถสาธารณะได้

หากเดินทางโดยรถสาธารณะ สามารถใช้บริการรถเมล์หรือรถตู้ได้

สามารถใช้แผนที่ Google Map ที่ทาง at-chiangmai.com เตรียมไว้ให้นี้นำทางไปยัง โรงละครวิทยาลัยนาฏศิลป์เชียงใหม่ ตำบลหายยา อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ ได้เลย

นำทางไป โรงละครวิทยาลัยนาฏศิลป์เชียงใหม่ ด้วย Google Maps

สถานที่น่าแวะเที่ยวใกล้ โรงละครวิทยาลัยนาฏศิลป์เชียงใหม่ ตำบลหายยา อำเภอเมืองเชียงใหม่

บริเวณตำบลหายยาและอำเภอเมืองเชียงใหม่มีสถานที่ท่องเที่ยวที่สะท้อนวิถีชุมชน ศาสนา ธรรมชาติ วัฒนธรรม และประวัติศาสตร์ของท้องถิ่น สามารถเลือกแวะเที่ยวก่อนหรือหลังเข้าร่วมกิจกรรมตามเวลาที่สะดวก โดยควรวางแผนเส้นทางและตรวจสอบเวลาเปิดของแต่ละสถานที่ก่อนเดินทาง

1. วัดยางกวง — วัด พระธาตุ และศาสนสถาน · ตำบล หายยา อำเภอเมืองเชียงใหม่ เชียงใหม่ · ห่างจากสถานที่จัดงานประมาณ 0.3 กม.
   เหมาะสำหรับแวะสักการะ ทำบุญ และชมศิลปกรรมหรือบรรยากาศของชุมชน
2. วัดดาวดึงษ์ — วัด พระธาตุ และศาสนสถาน · ตำบล หายยา อำเภอเมืองเชียงใหม่ เชียงใหม่ · ห่างจากสถานที่จัดงานประมาณ 0.3 กม.
   เหมาะสำหรับแวะสักการะ ทำบุญ และชมศิลปกรรมหรือบรรยากาศของชุมชน
3. วัดธาตุคำ — วัด พระธาตุ และศาสนสถาน · ตำบล หายยา อำเภอเมืองเชียงใหม่ เชียงใหม่ · ห่างจากสถานที่จัดงานประมาณ 0.3 กม.
   เหมาะสำหรับแวะสักการะ ทำบุญ และชมศิลปกรรมหรือบรรยากาศของชุมชน
4. วัดพันเตา — ธรรมชาติ อุทยาน และจุดชมวิว · ตำบลศรีภูมิ อำเภอเมืองเชียงใหม่ เชียงใหม่ · ห่างจากสถานที่จัดงานประมาณ 1.4 กม.
   เหมาะสำหรับแวะสักการะ ทำบุญ และชมศิลปกรรมหรือบรรยากาศของชุมชน
5. เวียงกุมกาม — ธรรมชาติ อุทยาน และจุดชมวิว · ตำบลท่าวังตาล อำเภอ สารภี เชียงใหม่ · ห่างจากสถานที่จัดงานประมาณ 3.5 กม.
   เหมาะสำหรับแวะชมศิลปะ เรียนรู้ประวัติศาสตร์ หรือวัฒนธรรมในพื้นที่
6. วัดอุโมงค์ สวนพุทธธรรม — ธรรมชาติ อุทยาน และจุดชมวิว · ตำบลสุเทพ อำเภอเมืองเชียงใหม่ เชียงใหม่ · ห่างจากสถานที่จัดงานประมาณ 4.2 กม.
   เหมาะสำหรับแวะสักการะ ทำบุญ และชมศิลปกรรมหรือบรรยากาศของชุมชน
7. ศูนย์สาธารณสุขมูลฐานชุมชน 5 ธันวา — แหล่งท่องเที่ยวของชุมชน · ตำบล หายยา อำเภอเมืองเชียงใหม่ เชียงใหม่ · ห่างจากสถานที่จัดงานประมาณ 0.9 กม.
   เหมาะสำหรับทำความรู้จักวิถีชุมชน ภูมิปัญญาท้องถิ่น และเรื่องราวของพื้นที่
8. ศูนย์วัฒนธรรมเชียงใหม่ — แหล่งท่องเที่ยวของชุมชน · ตำบล หายยา อำเภอเมืองเชียงใหม่ เชียงใหม่ · ห่างจากสถานที่จัดงานประมาณ 1.3 กม.
   เหมาะสำหรับทำความรู้จักวิถีชุมชน ภูมิปัญญาท้องถิ่น และเรื่องราวของพื้นที่
9. กาดกองเก่าอารยธรรมชุมชนล่ามช้าง — แหล่งท่องเที่ยวของชุมชน · ตำบลศรีภูมิ อำเภอเมืองเชียงใหม่ เชียงใหม่ · ห่างจากสถานที่จัดงานประมาณ 1.7 กม.
   เหมาะสำหรับทำความรู้จักวิถีชุมชน ภูมิปัญญาท้องถิ่น และเรื่องราวของพื้นที่
10. วัดเชียงของ. เจดีย์โบราณ — แหล่งวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ · ตำบล พระสิงห์ อำเภอเมืองเชียงใหม่ เชียงใหม่ · ห่างจากสถานที่จัดงานประมาณ 0.7 กม.
    เหมาะสำหรับแวะเรียนรู้ประวัติศาสตร์ สถาปัตยกรรม และวัฒนธรรมของท้องถิ่น

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับงาน

งานจัดวันและเวลาใด

22 สิงหาคม 2569

สถานที่จัดงานอยู่ที่ไหน

โรงละครวิทยาลัยนาฏศิลป์เชียงใหม่ ตำบลหายยา อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่

มีค่าเข้าชมหรือไม่

ยังไม่มีการระบุข้อมูลจากผู้จัดงาน

การเดินทาง

สามารถเดินทางโดยรถยนต์ส่วนตัวหรือรถสาธารณะได้

การแสดง ฟ้อนเมือง เมืองฟ้อน ‘Grammar of Lanna Living Bodies’

ไม่ควรพลาดการแสดงนี้ หากคุณสนใจศิลปะการแสดงล้านนา

แหล่งข้อมูลกิจกรรม

ข้อมูลกิจกรรมและรายละเอียดภายในบทความเรียบเรียงจากประกาศประชาสัมพันธ์ของ แหล่งประชาสัมพันธ์ต้นทาง บน Facebook ผู้สนใจควรตรวจสอบประกาศต้นทางอีกครั้ง เพื่อดูข้อมูลล่าสุดก่อนเดินทาง

• ดูประกาศกิจกรรมต้นทาง

The post ฟ้อนเมือง เมืองฟ้อน “Grammar of Lanna Living Bodies” ไวยากรณ์ของร่างกายที่มีชีวิตแห่งล้านนา appeared first on At-Chiangmai.com ข่าวสาร กิจกรรม เชียงใหม่ ท่องเที่ยวเชียงใหม่.

ฟ้อน คำว่าฟ้อน หมายถึงการแสดงออกด้วยท่าทางต่าง ๆ จะโดยธรรมชาติหรือปรุงแต่งไปแล้วก็ตาม ตรงกับคำว่า “ รำ “ ในภาษาถิ่นภาคกลาง ด้วยเหตุนี้ ภาษาถิ่นล้านนาจึงเรียกกระบวนรำชุดต่างๆ ทั้งหมดว่าฟ้อนมาตั้งแต่อดีต เช่น ฟ้อนแห่ครัวทาน ฟ้อนผี ฟ้อนม่าน ฟ้อนเงี้ยว ฯลฯ

การฟ้อน

การฟ้อน ของชาวล้านนาในอดีตประกอบไปด้วยลีลาท่าทางที่เลียนแบบหรือดัดแปลงแบบหรือ แปลงมาจากธรรมชาติ มักมีลักษณะเป็นศิลปะตามเผ่าพันธุ์โดยแท้จริง กล่าวคือเชื่องช้าแช่มช้อยสวยงาม ไม่มีลีลาท่ารำที่ซับซ้อนยุ่งยาก ไม่มีกฎเกณฑ์ข้อบังคับใด ๆ เป็นกระบวนท่าง่าย ๆสั้น ๆมักแสดงเป็นชุด ๆมีมากมายหลายรูปแบบ และขนานนามชุดการแสดงหรือกระบวนฟ้อนนั้นๆ ตามเชื้อชาติของผู้ฟ้อน ซึ่งเรียกตามภาษาถิ่นพื้นเมืองว่า ช่างฟ้อน ( อ่าน “ จ้างฟ้อน “ ) และหมายรวมกันไปหมดทั้งชายและหญิง ดังนั้น ตนม่านหรือชาวพม่าฟ้อน ก็จะเรียกการแสดงหรือการฟ้อนชุดนั้นว่า ฟ้อนม่าน คนไตหรือคนไทใหญ่หรือหรอคนเงี้ยว หรือฟ้อนไท ( อ่าน “ ไต ” แต่ไม่เรียก ฟ้อนไทใหญ่ ”

ครั้นบ้านเมืองเจริญขึ้น การคมนาคมติดต่อสื่อสารสะดวกสบายมากขึ้น ประชากรมีการศึกษาแพร่หลายมากขึ้นมีการติดต่อกับสยามประเทศมากขึ้น อิทธิพลของ “ รำไทย ” . ในราชสำนักสยาม ซึ่งมีระเบียบแบบแผนที่ดีกว่า สวยงามกว่าจึ่งเริ่มเข้ามาเกี่ยวพันกับการฟ้อนพื้นเมืองล้านนาเริ่มแปร เปลี่ยนไป กระบวนฟ้อนชุดต่างๆ ที่มีอยู่เดิมและมีประดิษฐ์ขึ้นใหม่จึงเริ่มผิดแผกแตกต่างกันออกไป

หลังปีพุทธศักราช ๒๔๕๖ เป็นต้นมา การฟ้อนในล้านนาเริ่มมีการเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้น เหตุเป็นเพราะพระราชชายาเจ้าดารารัศมีฯได้กราบบังคมลาพระบาทสมเด็จพระมงกุฎ เกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ ๖กลับไปประทับ ณ นครเชียงใหม่ พร้อมกับเจ้าแก้วนวรัฐฯ ซึ่งเป็นเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ท่านสุดท้ายแห่งมณฑลพายัพ ( พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ ๕ ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้ยุบเลิกประเทศราชรวมเป็นมณฑลหนึ่งของประเทศสยาม เมื่อปีพุทธศักราช ๒๔๓๖ ) ที่ขึ้นไปรับพระราชทานยศและตำแหน่งเป็น “ เจ้าแก้วนวรัฐประพันธอินทนันทพงษ์ ดำรงพีสีนครเขตร ทศลักษณ์เกษตรอุดม บรมาราชสวามิภักดิ์ บริรักษ์ปัจฉิมานุทิศ สุจริตธรรมธาดา มหาโยนางคราชวงศาธิบดี เจ้านครเชียงใหม่ ( แก้ว )”

ในการเสด็จฯ กลับมาครั้งนี้ พระราชชายาฯ ได้นำแบบอย่างการฟ้อนรำในราชสำนักสยามมาเผยแพร่ในเชียงใหม่พร้อมทั้งนำครู ละคร ดนตรี จากกรุงเทพฯ ขึ้นมาฝึกหัดถ่ายทอดให้กับพวกตัวละครทั้งในวังของท่านและในคุ้มเจ้าผู้ครอง นครเชียงใหม่ เป็นเหตุให้การฟ้อนรำในเชียงใหม่เกิดการแตกต่างขึ้น เป็น ๒ แบบ คือ

แบบที่ ๑ เป็นแบบที่มีมาแต่เดิม เรียกทางวิชาการว่า “ แบบพื้นเมืองหรือแบบดั้งเดิม “

แบบที่ ๒ เป็นแบบที่ปรับปรุงเปลี่ยนแปลงและประดิษฐ์ขึ้นใหม่เรียกทางวิชาการว่า “ แบบราชสำนัก “

การฟ้อน แบบพื้นเมือง หรือแบบพื้นบ้าน หรือแบบดั้งเดิม

มีลักษณะเชื่องช้า แช่มช้อย เรียบง่าย ไม่ค่อยพิถีพิถันในเรื่องการกรีดนิ้ว ตั้งข้อมือ ย่อเข่า ยกเท้า วางเท้า การทรงตัวรวมทั้งการยืดตัว ยุบตัวตามจังหวะเพลง

การฟ้อน แบบราชสำนัก

เป็นลักษณะการฟ้อน การรำใกล้เคียงกับภาคกลางหรือมีลีลา ท่ารำ ใกล้เคียงกับละคร ( นาง ) ใน ด้วยมูลเหตุเหล่านี้ ทำให้ชุดฟ้อนของเดิมเกิดความแตกต่างกันมากมาย ในความคิดรวบยอดของชนทั่วไป และเกิดกระบวนฟ้อนใหม่ๆ ขึ้นมากมายพอสมควร

สาเหตุที่เกิดการผิดแผกแตกต่างกันไปนั้น มีอยู่ ๒ ประการ ได้แก่

๑ . การแสดงแต่ละกระบวนฟ้อนมักประดิษฐ์ขึ้นมาโดย “ ผู้รู้ “ ในท้องถิ่น ตัวอย่างเช่น ฟ้อนแห่ครัวทาน ดังนั้นช่างฟ้อนของศรัทธาวัดต่างๆ แห่งหนึ่ง ซึ่งประดิษฐ์ขึ้นมาโดยผู้รู้คนหนึ่ง ย่อมแตกต่างกับช่างฟ้อนของศรัทธาอีกวัดหนึ่งที่มาร่วมเพราะประดิษฐ์โดยผู้ รู้อีกคนหนึ่งแต่อาจมีส่วนคล้ายกันเนื่องจากมีการถ่ายทอดให้กัน หรือเลียนแบบกัน แต่จะไม่เหมือนกันหรือตรงกันทุกอย่าง

๒ . เมื่อมีการรับเอาลีลาท่ารำของราชสำนักสยามเข้ามาเผยแพร่ เกี่ยวโยงกัน ทำให้การฟ้อนของช่างฟ้อนในวังพระราชชายาเจ้าดารารัศมีฯ หรือช่างฟ้อนในคุ้มเจ้าหลวงเชียงใหม่ผิดแผกแตกต่างกับลีลาท่ารำของช่างฟ้อน ที่เป็นชาวบ้านศรัทธาวัดต่างๆ เมื่อเป็นเช่นนี้ ลัทธิเอาอย่างจะด้วยเพื่อความถูกต้องสวยงามหรือเอาใจผู้มีอำนาจก็ตาม จึงเ ริ่มเข้าไปมีอิทธิพลในกลุ่มชนบางกลุ่ม จะเป็นเพราะความสนิทสนมทางครอบครัวส่วนตัว หรือขอร้องก็ตาม

เมื่อ เป็นเช่นนี้คำกล่าวหาที่ว่าศรัทธาคณะนั้นผิด ศรัทธาคณะนั้นถูกจึงเกิดขึ้น ครั้นมีการก่อตั้งวิทยาลัยนาฎศิลป์เชียงใหม่ขึ้น ทางราชการเชิญช่างฟ้อนในวังในคุ้มมาถ่ายทอดให้นักเรียนนักศึกษาและนำออกแสดง เผยแพร่ต่อสาธารณชนบ่อยครั้งขึ้นทำให้เกิดคำครหาว่า สถาบันราชการที่มีหน้าที่อนุรักษ์โดยตรงกลับเป็นผู้ทำลายเสียเอง

อย่าง ไรก็ตามหากเราจะศึกษาเรื่องการฟ้อนของชาวล้านนาเท่าที่มีอยู่แล้ว เราควรจะแยกกระบวนฟ้อนของชาวล้านนาออกเป็นประเภทใหญ่ๆ เสียก่อน คือ

ฟ้อนพื้นเมืองหรือฟ้อนแบบดั้งเดิม

การฟ้อนแบบนี้หมายถึงการฟ้อนต่าง ๆ ที่ตกทอดมาโดยไม่มีการปรับปรุง ซึ่งอาจมีอายุมากเท่ากับอายุของเมืองเชียงใหม่ หรือเกินกว่า ๕๐๐ ปี มาแล้ว แต่เราไม่อาจบอกได้ว่าเรียงร้อยด้วยท่าฟ้อนที่มีชื่อว่าอะไรบ้าง เกิดขึ้นในสมัยใด มีลีลาท่าทางอย่างไร เพราะไม่มีหลักฐานเหลือไว้ให้ศึกษาสืบค้นหารายละเอียดได้เลย แต่ก็พอจะสรุปวัตถุประสงค์ของการฟ้อนได้จากสาเหตุ ๒ ประการ คือ

ก . เพื่อใช้ประกอบพิธีกรรมตามความเชื่อและศรัทธาต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย เริ่มจาก “ ผี “ ก่อน ได้แก่ ฟ้อนผีจากนั้นพัฒนาไปหา “ พุทธ “ ได้แก่ ฟ้อนแห่ครัวทาน ฟ้อนทานข้าวใหม่ฯ

• เพื่อความสนุกสนานบันเทิงในกลุ่มของตน เช่นงานปีใหม่ ( สงกรานต์ ) งานขึ้นบ้านใหม่ งานบวชลูกแก้ว ฯลฯ

ทั้งนี้พอจะจำแนกการฟ้อนของล้านนาออกมาได้เป็น ๗ กระบวนฟ้อน ดังนี้

๑ . ฟ้อนแห่ครัวทาน ( อ่าน “ แหคัวตาน ”)

๒ . ฟ้อนผี

๓ . ฟ้อนหางนกยูง

๔ . ฟ้อนปั่นฝ้าย

๕ . ฟ้อนแง้น

๖ . ฟ้อนเชิง ( อ่าน “ ฟ้อนเจิง ”)

๗ . ฟ้อนดาบ

๘ . ฟ้อนหอก

๙ . ฟ้อนกลายลาย ( อ่าน ‘’ ฟ้อนก๋ายลาย )

ฟ้อนที่ประดิษฐ์ในราชสำนัก

การฟ้อนแบบนี้หมายถึง การฟ้อนที่พระราชชายาเจ้าดารารัศมีทรงประดิษฐ์ขึ้น หรือการฟ้อนที่ผู้ใกล้ชิดกับพระราชชายาฯ ได้ประดิษฐ์ ซึ่งพบว่ามี ๙ กระบวนฟ้อน คือ ๑ . ฟ้อนเล็บ – ฟ้อนแห่ครัวทาน

๒ . ฟ้อนเทียน

๓ . ฟ้อนเงี้ยว ( แบบในวัง )

๔ . ฟ้อนล่องน่าน ( น้อยไชยา )

๕ . ฟ้อนกำเบ้อ

๖ . ฟ้อนม่านมุ้ยเชียงตา

๗ . ฟ้อนมูเซอ

๘ . ฟ้อนโยคถวายไฟ

๙ . ฟ้อนสาวไหม

๑๐ . ฟ้อนเงี้ยว

ฟ้อนเงี้ยวหมายถึงการฟ้อนแบบไทใหญ๋ พบว่าอยู่ ๖ อย่าง คือ

๑ . ฟ้อนเงี้ยว

๒ . ฟ้อนไท ( ฟ้อนไต )

๓ . ฟ้อนโต

๔ . ฟ้อนนก หรือ ฟ้อนกิงกะหร่า

๕ . ก้าลาย

๖ . ก้าไท ( ก้าไต )

๔ . ฟ้อนที่ประดิษฐ์ขึ้นในระยะหลัง

เมื่อศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่นเริ่มเป็นที่สนใจของคนทั่วไปแล้ว ก็ได้มีผู้ประดิษฐ์การฟ้อนรำขึ้นอีกหมายแบบ เช่น ฟ้อนหริภุญชัย ฟ้อนที ( ฟ้อนร่ม ) ฟ้อนพัด ฟ้อนเก็บใบยาสูบ ฟ้อนยอง ฟ้อนศิลามณี ฯลฯ เป็นต้น ในจำนวนฟ้อนที่ประดิษฐ์ใหม่ซึ่งเป็นที่ยอมรับพอสมควร เช่น

๑ . ฟ้อนหริภุญชัย

๒ . ฟ้อนยอง

ในที่นี้จะกล่าวถึงการฟ้อนแต่ละอย่างพอให้ป็นที่รู้จักตามหัวเรื่องโดยลำดับ

The post ฟ้อน appeared first on At-Chiangmai.com ข่าวสาร กิจกรรม เชียงใหม่ ท่องเที่ยวเชียงใหม่.

การฟ้อนดาบ ถือเป็นศิลปการฟ้อนรำพื้นเมืองเชียงใหม่ที่ผสมเอาศิลปการต้องกันตัวเข้ามามีส่วนในการฟ้อนด้วย การฟ้อนดาบเป็นการรำที่ใช้ดาบเป็นเครื่องประกอบ  มีลวดลายท่วงท่าหลายชั้นเชิง โดยใช้เครื่องดนตรีกลองปู่เจ่ ฉาบและฆ้อง ซึ่งการฟ้อนดาบนั้นจะเป็นการฟ้อนที่คู่กับการฟ้อนเชิง หรือ ฟ้อนเจิง เป็นการฟ้อนแสดงท่าทางการต่อสู้ด้วยมือเปล่า สองอย่างนี้มักจะใช้ผู้ชายเป็นหลัก  ปัจุบันการฟ้อนทั้งสองอย่างนี้ได้รับความนิยมกันอย่างแพร่หลาย การฟ้อนทั้งหมดนี้ถือเป็นการฟ้อนแบบดั่งเดิมของคนเชียงใหม่ ฟ้อนดาบจะคล้ายกับการรำกระบี่กระบองของภาคกลาง ส่วนฟ้อนเจิงหรือฟ้อนเชิง คล้ายกับการแสดงสิละทางภาคใต้

ฟ้อนดาบนี้แสดงได้ทั้งชายและหญิง  ส่วนมากเป็นการรำในท่าต่างๆ ใช้ดาบตั้งแต่2-4-6-8 เล่ม  และอาจจะใช้ได้ถึง 12 เล่ม   นอกจากการฟ้อนดาบแล้ว  ก็อาจมีการรำหอกหรือ ง้าวอีกด้วย  ท่ารำบางท่าก็ใช้เป็นการต่อสู้กัน  ซึ่งฝ่ายต่างก็มีลีลาการฟ้อนอย่างน่าดูและหวาดเสียวเพราะส่วนมากมักใช้ดาบจริงๆ หรือไม่ก็ใช้ดาบที่ทำด้วยหวายแทน  หากพลาดพลั้งก็เจ็บตัวเหมือนกัน  การฟ้อนดาบนี้มีหลายสิบท่า  และมีเชิงดาบต่างๆ เช่น เชิงดาบเชิงแสน (เป็นของพื้นเมืองของภาคเหนือ)    เชิงดาบแสนหวี (มาจากพวกไทยใหญ่ หรือเงี้ยว)   แต่ละเชิงดาบมีการฟ้อนแตกต่างกัน (ปรากฏว่าเชิงดาบแสนหวีเป็นนักดาบที่เก่งกล้าเผ่าหนึ่งในประวัติศาสตร์)  การฟ้อนดาบมักใช้กลองสะบัดชัยตีประกอบจังหวะ ผู้แสดงสวมชุดพื้นบ้านภาคเหนือ (นุ่งกางเกงครึ่งแข้ง สวมเสื้อม่อฮ่อม มีผ้าขาวม้าคาดเอว)

อุปกรณ์และวิธีเล่น

๑. ดาบ ๒ เล่ม ต่อคน
๒. เครื่องดนตรี ได้แก่ ฆ้องโหม่ง ฉาบกลาง กลองปู่เจ่ (กลองยาวของชาวไตใหญ่)
๓. ชุดเครื่องแต่งกายในการฟ้อนดาบ ได้แก่ เตี่ยวสะดอ (กางเกงขาก๊วยขาสั้น) เสื้อหม้อห้อม ผ้าคาดเอว ผ้าโพกศรีษะ
๔. ผู้ฟ้อน ๑ – ๒ คน และนักดนตรีอีก ๔ – ๕ คน

วิธีฟ้อน

การฟ้อนดาบ จะเริ่มต้นด้วยการตีฆ้องนำ แล้วต่อจากนั้นจะตีฉาบและกลองให้เข้าจังหวะเร้าใจเป็นทำนองเพลงปู่เจ่ ผู้แสดงเริ่มฟ้อนดาบตามหลักเกณฑ์และท่าที่ครูประสิทธิ์ประสาทให้มา ซึ่งมี ๒ ช่วงคือ
ช่วงที่ ๑ ไหว้ครู โดยผู้ฟ้อนจะวางดาบลงไว้ด้านหน้าให้ไขว้กัน แล้วจึงไหว้ครู
ช่วงที่ ๒ หลังจากไหว้ครูแล้ว ก็เริ่มฟ้อนท่าต่าง ๆ ซึ่งครูคำ กาไวย์ รวบรวมมี ๓๒ ท่า เช่น ท่าบิดบัวบาน เกี้ยวเกล้า ฯลฯ โดยใช้อวัยวะส่วนต่าง ๆ ของร่างกายรับดาบไว้ เช่น ปากคาบ หนีบรักแร้ ขาพับเข่า ฯลฯ
การฟ้อนจะฟ้อนไปจนจบกระบวนท่า ทั้ง ๓๒ ท่า หรือจะน้อยกว่านั้นก็ได้ ถ้าฟ้อนคู่ก็จะรำไปพร้อมกัน อาจมีหลอกล่อกันบ้าง แต่ไม่มีการฟันดาบ

โอกาสหรือเวลาที่เล่น

ใช้แสดงเมื่อถึงคราวมีงานนักขัตฤกษ์ เช่น งานประเพณีขึ้นปีใหม่ งานสงกรานต์ งานปอย พิธีรดน้ำดำหัว ปัจจุบันมีการพัฒนาให้เป็นการออกกำลังกายสำหรับนักเรียนในการเรียน จึงมีการแสดงในตอนเช้าสำหรับบาง โรงเรียน

คุณค่าหรือเวลาที่เล่น

การใช้ดาบเป็นอาวุธเป็นวิชาต่อสู้ป้องกันตัวของชายชาวล้านนา ซึ่งจะได้รับการฝึกฝนเพื่อใช้ต่อสู้ศัตรูยามสงครามและเมื่อมีความชำนาญ ก็อาจใช้แสดงเพื่อความรื่นเริง เมื่อมีการแสดงมากขึ้น ก็มีการประยุกต์ดัดแปลงลีลาท่าทาง และการเคลื่อนไหว ประกอบเพลงและอาวุธมากขึ้น ปัจจุบันจะเน้นเรื่องการแสดงเพื่อความบันเทิง โดยเฉพาะในงานแสดงต้อนรับนักท่องเที่ยว และพัฒนาเป็นการออกกำลังกายประกอบดาบ (ดาบไม้) ของนักเรียน ซึ่งนอกจากจะได้ออกกำลังกายแล้ว ยังเป็นการอนุกรักษ์วัฒนธรรมของท้องถิ่นด้วย

The post ฟ้อนดาบ appeared first on At-Chiangmai.com ข่าวสาร กิจกรรม เชียงใหม่ ท่องเที่ยวเชียงใหม่.

การตีกลองสะบัดชัย เป็นศิลปะการแสดงพื้นบ้านล้านนาอย่างหนึ่ง ซึ่งมักจะพบเห็นในขบวนแห่หรืองานแสดงศิลปะพื้นบ้านโดยทั่วไป ลีลาในการตีมีลักษณะโลดโผนเร้าใจ มีการใช้อวัยวะหรือส่วนของร่างกายที่ใช้เป็นอาวุธได้ประกอบในการตีด้วย ทำให้การตีกลองสะบัดชัย เป็นที่ประทับใจของผู้ที่ได้ดูชม จนเป็นที่นิยมกันอย่างกว้างขวางในปัจจุบัน

นับได้ว่าศิลปะการตีกลองสะบัดชัยเป็นศิลปะที่นำชื่อเสียง ทางด้านวัฒนธรรมสู่ล้านนาไม่น้อย บทบาทของกลองสะบัดชัยตอนนี้ คืออยู่ในฐานะ ‘การแสดง’ และก่อนที่จะมาเป็นการแสดงนั้น กลองสะบัดชัยได้พัฒนามาแล้วทั้งหน้าที่ รูปร่างลักษณะ จังหวะและการตี กลองสะบัดจะใช้ตีในโอกาสต่าง ๆ ได้แก่ เป็นสัญญาณโจมตีข้าศึกหรือบอกข่าวสารในชุมชน งานมหรสพหรืองานบุญ การประโคมฉลองชัยชนะ และเป็นการประโคมเพื่อความสนุกสนาน

กลองสะบัดชัยเป็นกลองที่มีประวัติยาวนาน จนขาดข้อมูลที่ชัดเจน ดังนั้นการศึกษาประวัติของกลองสะบัดชัยจึงเป็นการฟังจากเรื่องเล่าที่ผูกพันกับตำนานและแฝงคติความเชื่อเข้าไป

ตำนานกลองสะบัดชัย กับการปราบยักษ์

หากจะเล่าถึงประวัติของกลองสะบัดชัย ผู้เฒ่าผู้แก่ หรือพ่อครูด้านกลองจะไม่เล่าถึงต้นกำเนิดที่แท้จริงว่าใครเป็นผู้คิด มีวิวัฒนาการมาจากกลองอะไร แต่จะเล่าเป็นตำนานเก่าแก่ว่า ในอดีตบ้านเมืองที่เคยสงบสุขบนโลกมนุษย์ก็ต้องวุ่นวาย ผู้คนพากันหวาดกลัว เนื่องจากมียักษ์ตาทิพย์ออกมาปรากฏตัว และกินคน ดังที่มาณพ ยารณะ (เครือข่ายสืบสานภูมิปัญญาล้านนา : วีดิทัศน์) หรือพ่อครูพันเล่าว่า

“ยักษ์จะลงมากินคน ทุกวันพระลงมากินคน 1 คน เป็นยักษ์ตาทิพย์ พระอินทร์จึงร้อนใจ มนุษย์เดือดร้อนอะไรถึงได้ตีกลองให้ได้ยิน มองลงมาก็เห็นยักษ์มากินคน พระอินทร์จึงแปลงกายมาเป็นคนธรรมดาลงมา
บนโลก ตอนที่ยักษ์จะมากินคน กินไปแล้วหนึ่งคน แล้วก็จะกินผู้หญิงอีกคนหนึ่ง พระอินทร์จึงท้าว่า ถ้าวันพระครั้งหน้าไม่พบผู้หญิงคนนี้ ให้เลิกกินคน ยักษ์ก็รับคำท้ามั่นใจว่านำผู้หญิงคนนี้ไปซ่อนที่ไหนก็ต้องพบ เพราะเป็นยักษ์ตาทิพย์ พระอินทร์ก็สร้างคาถา เขียนติดขอบกลองทุกใบแล้วเอาผู้หญิงไปซ่อนไว้ในกลอง ยักษ์ก็ลงมาจะมากินผู้หญิง พระอินทร์ก็แปลงกายมาเป็นคนอีก แล้วมาตีกลองเป็นคาถาธรรม ยักษ์ก็เลยไม่เห็น จึงแพ้ไป หนีไปเลย เมื่อยักษ์ไม่มาพระอินทร์ก็หมดธุระ จึงชี้ไปที่กลองแล้วบอกว่า นี่แหละ กลองชัยมงคลของพวกเจ้า แล้วก็ไปเลย”

รูปลักษณ์ของกลองสะบัดชัย

กลองสะบัดชัย เป็นศิลปะการแสดงพื้นบ้านล้านนาอย่างหนึ่ง ซึ่งปัจจุบันมักจะพบเห็นในขบวนแห่หรืองานแสดงศิลปะพื้นบ้านโดยทั่วไป ลีลาในการตีมีลักษณะโลดโผน เร้าใจ มีการใช้อวัยวะหรือส่วนต่างๆ ของร่างกาย เช่น ศอก เข่า ศีรษะ ประกอบในการตีด้วย ทำให้การแสดงการตีกลองสะบัดชัยเป็นที่ประทับใจของผู้ที่ได้ชม จนเป็นที่นิยมกันอย่างกว้างขวางในปัจจุบัน

บทบาทของกลองสะบัดชัย

อาจกล่าวได้ว่า การตีกลองสะบัดชัย เป็นศิลปะอย่างหนึ่ง ที่ได้นำชื่อเสียงทางด้านวัฒนธรรมพื้นบ้านสู่ล้านนา และบทบาทของกลองสะบัดชัย จึงอยู่ในฐานะการแสดงในงานวัฒนธรรมต่างๆ เช่น งานขันโตก งานพิธีต้อนรับแขกเมือง และขบวนแห่ ฯลฯ
แต่โอกาสในการใช้กลองสะบัดชัยแต่เดิม มาจนถึงปัจจุบันยังมีอีกหลายประการ ซึ่งมีหลักฐานปรากฏในวรรณคดีต่างๆ มากมาย สรุปได้ดังนี้

1. ใช้ตีบอกสัญญาณ

การใช้กลองสะบัดชัยตีบอกสัญญาณนั้นมีหลายลักษณะ ดังนี้

1.1 สัญญาณโจมตีข้าศึก ในตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ ฉบับวัดพระงาม ผูกที่ 2 กล่าวถึงสมัยพระญามังราย ตอนขุนครามรบพระญาเบิกที่เมืองเขลางค์ ขุนครามแต่งกลให้ขุนเมืองเชริงเป็นปีกขวา ขุนเมืองฝางเป็นปีกซ้าย ยกพลเข้าโจมตี กล่าวว่า “เจ้าขุนครามแต่งกลเสิก็อันนี้ แล้วก็หื้อสัญญาริพลเคาะคล้องโย้ง (ค้อง) ตีกลองชัย ยกสกุลโยธาเข้าชูชนพระญาเบิก ยู้ขึ้นมาวันนั้นแล” กลองชัยในที่นี้ คือ กลองสะบัดชัยนั่นเอง เพราะในบริบทที่ใกล้เคียงกันนี้มีคำว่า “สะบัดชัย” ตีคู่กับค้องอยู่ด้วย กล่าวคือในตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ ฉบับเดียวกันผูกที่ 4 สมัยพระญาสามฝั่งแกนครองเมืองเชียงใหม่ พระญาลุ่มฟ้าห้อยกพลเข้าตีเชียงแสน ชาวเมืองแต่งกลศึกโดยขุดหลุมพรางฝังหลาว แล้วตีปีกทัพล้อมไล่ทัพห้อให้ถูกกล “ยามแตรจักใกล้เที่ยงวันหร้อ (ฮ่อ) ยกพลเสิก็เข้ามาชาวเราจิ่งเคาะคล้อง (ค้อง) ตีสะบัดชัย ยกพลเสิก็กวมปีกกากุมติดไว้” และในสมัยพระญาติโลกราช ตอนหมื่นด้งนครรบชาวใต้ (สองแคว) ได้ให้พลโยธาซุ่มอยู่จนข้าศึกตายใจแล้ว กล่าวว่า “หมื่นด้งหื้อเคาะคล้องโย้ง ตีสะบัดชัย เป่าพูลุ ลาภา ปลี่หร้อยอพลเสิก็เข้า ฝูงอยู่ฅุ่มไม้ก็สว่ายแดงช้างตีจองวองยู่ข้าไพ โห่ร้องมี่นันมากนัก”
1.2 สัญญาณบอกข่าวในชุมชน วรรณกรรมไทเขินเรื่อง “เจ้าบุญหลง” ผูกที่ 5 ตอนชาวเมืองปัญจรนครผูกผุสรถเพื่อเสี่ยงเอาพระญาเจ้าเมือง อำมาตย์ได้สั่งให้เสนาไปป่าวประกาศ “อามาตย์แก้วพรองเมือง หื้อเสนาเนืองเอิ้นป่าว ฅอนฟาดหน้ากลองไชย เสียงดังไปผับจอด รู้รอดเสี้ยงปัญจรนคร” และผูกที่ 7 ตอนเจ้าพรหมปันจัดเตรียมทัพไปเยี่ยมอนุชาและมารดา ได้สั่งให้เสนาไปร้องป่าวให้ชาวเมืองเตรียมขบวนร่วมด้วย “เจ้าก็ร้องเสนามาสู่ แทบใกล้กู่ ตนฅำ ปลงอาชญาทำโดยรีบ ถีบคนใช้หนังสือ กลองสะบัดชัยตีป่าว กล่าวไพร่ฟ้ามามวล”

2. เป็นมหรสพ

วรรณกรรมเรื่อง อุสสบารส ผูกที่ 1 ตอนพระยากาลีพรหมทัตราชให้นำมเหสีสุราเทวีไปเที่ยวชมสวนอุทยานและในสวน อุทยานก็มีการเล่นมหรสพ “มหาชนา อันว่าคนทังหลายก็เหล้นมโหสรพหลายประการต่างๆ ลางพร่องก็ตีกลองสะบัดชัยตื่นเต้น ลางพร่องก็ตีพาทย์ค้องการะสับ ลางพร่องเยียะหลายฉบับ ฟ้อนตบตีนมือ ลางพร่องปักกะดิกเอามือตางตีน”

ในวรรณกรรมประเภทคร่าวซอเรื่อง หงส์หิน ที่แต่งโดยเจ้าสุริยวงศ์ ตอนมีงานสมโภชเจ้าหงส์หินได้เป็นเจ้าเมือง กล่าวถึงการเล่นมหรสพต่างๆ ซึ่งมีกลองสะบัดชัยด้วยว่า

“เจ็ดแบกเมี้ยน บ่ถูกตัวเขา ดาบลาเอา ท่ารบออกเหล้น
กลองสะบัดชัย ลูกตุบไล่เต้น ขบวนเชิงต่อยุทธ์
ชนผัดหลัง แล้ววางอาวุธ พิฆาตข้าฟันลอง”

และ แม้ในงานศพของกษัตริย์ หรือเจ้าเมืองก็มีกลองสะบัดชัยเป็นมหรสพ เช่น ที่ปรากฏในวรรณกรรมคร่าวซอเรื่อง “ก่ำกาดำ” ตอนงานศพพระญาพาราณสี

“เชิญพระศพมา ฐานาตั้งไว้ กลางข่วงกว้างเมรุไชย
ฟังดูกลองค้อง พิณพาทย์เสียงใส เภรีบัดไชย สรรญเสริญเจ้า”

3. เป็นเครื่องประโคมฉลองชัยชนะ

วรรณกรรมเรื่องอุสสาบารส ผูกที่ 12 ตอนพระขิตราชรบศึกชนะก็มีการตีกลองสะบัดชัยเฉลิมฉลอง “ส่วนว่าริพลโยธาพระขิตราชก็ตีกลองสะบัดชัยเห ล้นม่วน โห่ร้องอุกขลุกมี่นันนัก เสียงสนั่นก้องใต้ฟ้าเหนือดินมากนัก ปุนกระสันใจเมืองพานมากนัก” อีกตอนหนึ่งในผูกเดียวกันว่า “ส่วนพระขิตราช…มีไชยยุทธ์ หากได้แล้วก็ตีค้องกลองสะบัดชัยสงวนม่วนเหล้น กวัดแกว่งดาบฟ้อนไปมา”

4. เป็นเครื่องประโคมเพื่อความสนุกสนาน

ในวรรณกรรมประเภทโคลงเรื่องอุสสาบารส มีการตีกลองสะบัดชัย ดื่มสุราในเหล่าพลโยธายามว่างจากการรบ ดังปรากฏในโคลงบทที่ 130 ว่า
“พลท้าวชมชื่นเหล้น สะบัดชัย อยู่แล
มัวม่วนกินสนุกใจ โห่เหล้า
ทัพหลวงแห่งพระขิต ชมโชค พระเอย่
กลองอุ่นเมืองท้าวก้อง ติ่งแตร”

บทบาทและหน้าที่ของกลองสะบัดชัยจากหลักฐานทางวรรณกรรมดังกล่าว แสดงว่าแต่เดิมนั้นเกี่ยวพันกับฝ่ายอาณาจักรกษัตริย์หรือเจ้าเมืองและกองทัพ ทั้งนั้น ต่อมาเมื่อสถาบันกษัตริย์เจ้าเมืองของ

ล้านนาถูกลดอำนาจจนสูญสิ้นไปในที่สุด กลองสะบัดชัยซึ่งถือได้ว่าเป็นของสูง จึงเปลี่ยนที่อยู่ใหม่ไปอยู่กับ “ศาสนจักร” ซึ่งมีบทบาทคู่กับ “อาณาจักร” มาตลอด ศาสนสถานของพุทธศาสนาคือวัด ฉะนั้นวัดจึงน่าจะเป็นสถานที่รองรับกลองสะบัดชัยมาอีกทอดหนึ่ง และเมื่อเข้าไปอยู่ในวัดหน้าที่ใหม่ที่เพิ่มขึ้น คือตีเป็น “พุทธบูชา” จนได้ชื่ออีกชื่อหนึ่งว่า กลองปูชา (อ่าน “ก๋องปู๋จา”) เวลาตีก็บอกว่า “ตีกลองปูชา” กระนั้นก็ตามหลายแห่งยังพูดว่า ตีกลองสะบัดชัย อยู่ดี

อย่างไรก็ตาม แม้จะได้หน้าที่ใหม่แล้ว หน้าที่เดิมที่ยังคงอยู่ก็คือเป็น “สัญญาณ” เพราะวัดเป็นศูนย์รวมของชุมชน ข่าวสารต่างๆ จึงมักออกจากวัด ปัจจุบันจึงได้ยินเสียงกลองจากวัดอยู่บ้าง (เฉพาะวัดที่ยังไม่มีเครื่องเสียงตามสาย) เพื่อเป็นสัญญาณเรียกประชุมสัญญาณบอกเหตุฉุกเฉิน สัญญาณบอกวันโกน วันพระ และหน้าที่รองลงมาที่เกือบจะสูญหายแล้วคือใช้ใน “มหรสพ” ซึ่งเหลือเฉพาะในงานบุญคือ บุญสลากภัตต์ที่เรียกว่า ทานกวยสลาก (อ่าน “ตานก๋วยสะหลาก”) แม้จะพบว่ามีการปรากฏตัวในฐานะมหรสพ ในสถานที่อื่นนอกเหนือจากวัด แต่ก็เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นภายหลัง ดังจะได้กล่าวเป็นลำดับไป

ประเภทของกลองสะบัดชัย

กลองสะบัดชัยหรือกลองชัยเป็นกลองที่ถูกประดิษฐ์คิดค้นและถูกใช้คู่ กับประวัติศาสตร์ของอาณาจักรล้านนามาเป็นเวลานาน จนไม่มีหลักฐานที่แน่ชัด ว่ากลองสะบัดชัยแบบดั้งเดิมมีรูปร่างหน้าตาเช่นไร อย่างไรก็ดีสนั่น ธรรมธิ (2537:33-34) แบ่งกลองสะบัดชัยที่พบเห็นได้ในปัจจุบันเป็น 3 ประเภทใหญ่ ๆ ดังนี

กล่าวโดยสรุปกลองสะบัดชัยในปัจจุบันนี้มี 3 ประเภทคือ

1. กลองสองหน้าขนาดใหญ่ มีลูกตุบที่มักเรียกว่า “กลองปูชา” แขวนอยู่ในหอกลองของวัดต่าง ๆ ลักษณะการตีมีจังหวะหรือทานองที่เรียกว่า “ระบ่า” ทั้งช้าและเร็ว บางระบามีฉาบและฆ้อง บางระบามีคนตีไม้แสะประกอบอย่างเดียว

2. กลองสองหน้า มีลูกตุบและคานหามซึ่งเป็นกลองที่จาลองแบบมาจากประเภทแรก เวลาตีผู้ตีจะถือไม้แสะข้างหนึ่ง มืออีกข้างหนึ่งถือไม้ตีกลอง การตีลักษณะนี้อาจมีฉาบและฆ้องประกอบหรือไม่มีก็ได้ ปัจจุบันกลองสะบัดชัยประเภทนี้เกือบสูญหายไปแล้ว ผู้ที่ตีได้และยังมีชีวิตอยู่ (2548) เท่าที่ทราบคือ ครูมานพ (พัน) ยารณะ ซึ่งเป็นศรัทธาวัดสันป่าข่อย อาเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่

3. กลองสองหน้า มีคานหาม ไม่มีลูกตุบ มีฉาบ ฆ้อง ประกอบจังหวะ และมักมีนาคไม้แกะสลักประดับซึ่งเป็นที่นิยมแพร่หลายปัจจุบัน

กลองสะบัดชัยทั้ง 3 ประเภท ปัจจุบันมีการส่งเสริมให้มีการฟื้นฟูให้หวนกลับมาสู่ความนิยมอีก โดยประเภทแรกนอกจากจะมีการสอนให้ตีและมีบทบาทในวัด ก็ได้มีการนาเข้าสู่ขบวนซึ่งอาจมีการเคลื่อนย้ายโดยยกขึ้นค้างแล้วติดล้อเลื่อน ประเภทที่สองมีการเผยแพร่และกาลังเป็นที่นิยม สาหรับประเภทสุดท้ายก็ปรากฏแพร่หลายจนเกือบจะกลายเป็นสัญลักษณ์ของกลองล้านนา

ชมการตีกลองสะบัดชัย

กลองสะบัดชัย ถวายพระพร

การตีกลองสะบัดชัย

กลองสะบัดชัยรางวัลชนะเลิศ คณะเยาวชนวัดชัยสถาน (ป่าเสร้าน้อย) ตำบลสูนปูเลย อ.ดอยสะเก็ด จ.เชียงใหม่

กลองสะบัดชัยรางวัลชนะเลิศ คณะเยาวชนวัดชัยสถาน(ป่าเสร้าน้อย) ตำบลสันปูเลย อำเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่ (๐๕๓) ๘๘๗๒๔๙, ,๐๘๔-๖๑๐๖๐๔๑ (ฟอร์ด) ,การประกวดศิลปะการตีกลองสะบัดชัย งานสืบสานมรดกไทย เทิดเจ้าฟ้ามหาจักรีสิรินธร ณ บริเวณอนุสาวรีย์สามกษัตริย์ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ วันที่ ๑ เมษายน ๒๕๕๕ เทิดพระเกียรติเจ้าฟ้ามหาจักรีสิรินธร โดย องค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่

ความคิดเห็นจากวิดีโอ คุณบิ๊กบี นินจา : กลองสะบัดชัย แปลเป็นไทยก็มีความหมายถึง การตีกลองเรียกขวัญกำลังใจเพื่อชัยชนะ จังหวะและท่าทางการฟ้อนในการตีกลองสะบัดชัยนี้ เมื่อก่อนเอาไว้ปลุกใจ นักรบ ก่อนออกศึก ทางเหนือ จะเก่งเรื่องการใช้ดาบ 2 มือมาก ท่าทางการตีกลองจึงมีความคล้ายคลึงกับการควงดาบ และทุกท่าการเร่งรำ นำมาจากทักษะการซ้อมรบด้วยดาบ 2 มือ เมื่อนักรบได้เห็นท่าร่ายรำ จากการตีกลองจะทำให้นักรบทบทวนกระบวนดาบกระบวนมวยเป็นครั้งสุดท้ายนั่นเอง นักรบจะได้ทั้งความบรรเทิง คนความหึกเหิม และความรู้จดจำทบทวนทักษะความรู้ในการรบที่ฝึกฝนมา พร้อมกันทั้งหมดไปในตัว คนเมื่อก่อนมักจะคิดอะไรหลักแหลมมากกว่าที่เราคิดน

ประชันกลองสะบัดชัย

สนั่น ธรรมธิ
สำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรมมหาวิทยาลัยเชียงใหม่

ขอบคุณข้อมูลจาก สำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
ต้นฉบับ : http://art-culture.chiangmai.ac.th/academic/natha/2548/04/12/

The post กลองสะบัดชัย appeared first on At-Chiangmai.com ข่าวสาร กิจกรรม เชียงใหม่ ท่องเที่ยวเชียงใหม่.