สำหรับ ภาษาเหนือ การอู้กำเมืองนั้นมีเอกลักษณ์ที่แสดงออกถึงวัฒนธรรมการพูดการจาของคนภาคเหนือ ที่มีภาษาพูดที่น่าฟังยิ่งนัก ซึ่งจะได้ยินบ่อย ๆ ทั้งทางโทรทัศน์ สื่อต่าง ๆ เพลง หรือคนที่ขึ้นมาเที่ยวภาคเหนือ เมื่อได้ยินคุยกันเป็นภาษาเหนือแล้วต่างชอบเพราะฟังแล้วไพเราะเสนาะหู แล้วก็อยากจะรู้ความหมายหรือพูดเป็นบ้าง ยิ่งเป็นเพลงแล้วล่ะก็ ฟังแล้วเพลินกันไปเลย โดยเฉพาะช่วงเทศกาลสงกรานต์ที่จะมีการเปิด เพลงกำเมือง เพลงปี๋ใหมเมือง  กันไปทั่วทุกบ้านทุกแห่งหนเลยก็ว่าได้ วันนี้มาลองดูความหมายและประโยคพื้นฐานที่ใช้ในในการทักทาย ในชีวิตประจำวันกันว่า ชาวเหนือ คนล้านนา ภาษาเหนือนี้เขาพูดกันอย่างไร

ประโยคทักทายถามไถ่ ภาษาเหนือ ที่ใช้กันบ่อยในชีวิตประจำวัน

สวัสดีเจ้า(ผู้หญิง)/ สวัสดีครับ(ผู้ชาย)

ประโยคทักทายสามัญของคนไทย สวัสดี

ไปตางใดมา ?

เป็นประโยคคำถาม แปลว่า ไปไหนมา?  สำหรับประโยคนี้สามารถใช้เป็นบทสนทนาครั้งแรกในการทักทายกัน สำหรับคนเหนือเมื่อเจอกันแล้วสิ่งที่ทักทายกันจะไม่ใช่การสวัสดี แต่จะเป็นยิงคำถามไปหาคู่สนทนาก่อนเลยซึ่งจะเป็นคนที่อายุรุ่นราวคราวเดียวกัน

ตัวอย่าง

ลุงคำ : ไปตางใดมา  (ไปไหนมา)

ลุงจั๋น : ไปต้งมา (ไปทุ่งนามา)

ลุกตางใดมากา ?

เป็นประโยคคำถาม แปลว่า มาจากที่ไหนเหรอ?

ตัวอย่าง

ลุงคำ : ลุกตางใดมากา (มาจากไหนเหรอ)

ลุงจั๋น : ลุกต้งมา (มาจากทุ่งนา)

เป๋นไดพ่อง สบายดีก่อ ?

เป็นประโยคคำถาม แปลว่า เป็นไงบ้าง สบายดีไหม? ประโยคที่ใช้ถามไถ่เรื่องสุขภาพสารทุกข์สุกดิบของคู่สนทนา

ตัวอย่าง

ลุงคำ : จั๋น คิงเป๋นไดพ่อง สบายดีก่อ ? (จั๋น เธอเป็นไงบ้าง สบายดีไหม)

ลุงจั๋น : หว่างนี้เฮาก่อสบายดีนา (ช่วงนี้ก็สบายดีนะ) ละคิงรอคำเป็นไดพ่อง (แล้วเธอล่ะ คำเป็นไงบ้าง)

มาหาไผกา ?

เป็นประโยคคำถาม แปลว่า มาหาใครเหรอ?

ตัวอย่าง

ลุงคำ : มาหาไผกา บัวซอน ? (มาหาใครเหรอ บัวซอน)

บัวซอน : มาหาป้าเพชรเจ้า ลุงคำป้าเพชรอยู่ก่อเจ้า ? (มาหาป้าเพชนค่ะ ลุงคำป้าเพชรอยู๋ไหม)

ลุงคำ : เมียลุงอยู่ในเต๋าไฟฮั่นน่ะ เข้าไปหาในเต๋าไฟเลย (เมียลุงอยู่ในห้องครัว เข้าไปหาในห้องครัวได้เลย)

กิ๋นข้าวแล้วกา ?

เป็นประโยคคำถาม แปลว่า กินข้าวหรือยัง

ตัวอย่าง

ลุงคำ : จั๋น กิ๋นข้าวแล้วกา ? (จั๋นกินข้าวหรือยัง)

ลุงจั๋น : ยังบ่ะได้กินเตื้อ  (ยังไม่ได้กินเลย)

กิ๋นข้าวกับหยัง ?

เป็นประโยคคำถาม แปลว่า กินข้าวกับอะไร

ตัวอย่าง

ลุงคำ : จั๋นเมื่อแลงนี่กิ๋นข้าวกับหยังกาบ่ะ ? (จั๋น ตอนเย็นนี้ทานข้าวกับอะไรวะ)

ลุงจั๋น : ฮาว่าจะลาบจิ้นนา ใส่ลาบควายเหมาะ ๆ ซักกำนา ( ว่าจะทำลาบนะ อยากกินลาบควายอร่อย ๆ ซักหน่อย)

ละจะไปตางใดต่อกา ?

เป็นประโยคคำถาม แปลว่า แล้วจะไปที่ไหนต่อเหรอ

ตัวอย่าง

ลุงคำ : จั๋น ละจะไปตางใดต่อกา ?  (จั๋นแล้วจะไปที่ไหนต่อเหรอ)

ลุงจั๋น : ฮาว่าจะลวดไปกาดนา ไปเซ้าะซื้อจิ้นควายมาลาบนะ (เราว่าจะแวะไปตลาด ไปหาซื้อเนื้อความทำลาบ)

ประโยคภาษาเหนือ การถามและต่อรองราคา

ประโยคที่ใช้ถามราคา ซื้อขายของ

แม่ก้าขอซื้อจิ้นควายซักหน้อยรอ

แปลว่า แม่ค้า ขอซื้อเนื้อควายหน่อย

เอาต้ะใดดีเจ้า

แปลว่า เอาเท่าไหร่ดี

ขายหยั่งใดกานี่ / ขายจ่ะใดกานี่

แปลว่า ขายอย่างไรเหรอ

เอาเกิ่งกิโล

แปลว่า ซื้อครึ่งกิโลกรัม

หว่างนี้จิ้นควายราคาแปงต่ะ

แปลว่า ช่วงนี้เนื้อควายราคาแพงจัง

ตัวอย่าง

ลุงจั๋น : แม่ก้าขอซื้อจิ้นควายซักหน้อยรอ (แม่ค้าขอซื้อเนื้อควายหน่อย)

แม่ก้า : ลุงจั๋น เอาไปยะใดเจ้า เอาต้ะใดดีเจ้า (ลุงจั๋น เอาไปทำอะไร เอาเท่าไหร่ดี)

ลุงจั๋น : ว่าจะเอาไปลาบ ขายหยั่งใดกานี่ (ว่าจะเอาไปทำลาบ ขายอย่างไรเหรอ)

แม่ก้า : ลุงจั๋นเอาไปลาบกาเจ้า จิ้นควายโลละ 400 บาทเจ้า (ลุงจั๋น เอาไปทำลาบเหรอคะ เนื้อควายกิโลกรัมละ 400 บาทค่ะ)

ลุงจั๋น : หว่างนี้จิ้นควายแปงต่ะ (ช่วงนี้เนื้อควายราคาแพงจัง)

ลุงจั๋น : อั้นลุงเอาเกิ่งกิโล จิ้นควาย 2 ขีด ครัวใน 3 ขีดเน้อ (งั้นลุงซื้อ ครึ่งกิโลกรัม แบ่งเป็นเนื้อควาย 200 กรัม เครื่องในควาย 300 กรัม)

แม่ก้า : ได้เจ้า เดียวเจ้าเผื่อหื้อลุงจั๋นเน้อเจ้า (ได้ค่ะ เดี๋ยวน้องแถมให้เพิ่มอีกนะคะ)

พริกแด้นี่ขายหยั่งไดเจ้า ?

แปลว่า พริกขี้หนูนี่ขายยังไงค่ะ ?

บ่ะเต้านี่ ขายโลเต้าไดเจ้า ?

แปลว่า แตงโมนี่ขายกิโลเท่าไหร่

การตอบตกลง และการตอบปฏิเสธ

ตกลง ภาษาเหนือ และ ปฏิเสธ ภาษาเหนือ  นั้นตกลงก็จะใช้เหมือนภาษาไทย ส่วนปฏิเสธนั้นก็จะมีคำเฉพาะของถิ่นเหรือเอง

ตกลง ภาษาเหนือ ใช้คำว่า  ได้ครับ, ได้เจ้า, ได้ก่ะ, ได้ก่า, ได้ก่ะครับ, ได้ก่ะเจ้า

ปฏิเสธ ภาษาเหนือ ใช้คำว่า บ่ะ  และ บ่อ 

ไม่ได้ ภาษาเหนือ คือ บ่ะได้ , บ่อได้

ไม่เอา ภาษาเหนือ คือ บ่ะเอา, บ่อเอา

ไม่ทำ ภาษาเหนือ คือ บ่ะยะ, บ่อยะ

ไม่ดี ภาษาเหนือ คือ บ่ะดี, บ่อดี

ไม่กิน ภาษาเหนือ คือ บ่ะกิ๋น, บ่อกิ๋น

ไม่ไป ภาษาเหนือ คือ บ่ะไป, บ่อไป

ไม่เป็นไร ภาษาเหนือ คือ บ่ะเป๋นหยัง, บ่อเป๋นหยัง

ไม่เล่น ภาษาเหนือ คือ บ่ะเล่น, บ่อเล่น

การกล่าวขอบคุณ และขอโทษ ภาษาเหนือ

ขอบคุณ ภาษาเหนือ คือ ยินดีเจ้า/ครับ , ขอบคุณเจ้า/ครับ

ขอบคุณมาก ภาษาเหนือ คือ ขอบคุณนั้ก ๆ เน้อเจ้า/ครับ ,  ขอบคุณจ้าดนักเจ้า/ครับ

ขอโทษ หรือ ขออภัย ภาษาเหนือ คือ ขอสุมาเน้อเจ้า/ครับ

ประโยคภาษาเหนือทั่วไปที่มักได้ยินบ่อย ๆ

อำเภอสันป่าตองไปตางไดครับ ?

แปลว่า อำเภอสันป่าตองไปทางไหนค่ะ ?

ฮัลโหล ยะหยังอยู่ เปิ้นกึ๊ดเติงหาตั๋วหนา

แปลว่า ฮัลโหล ทำอะไรอยู่ เค้าคิดถึงตัวเองนะ

จะไปมาค่ำเน้ออี่น้องเน้อ

แปลว่า อย่ากลับบ้านค่ำมืดนะลูกนะ

บ่ดีขับรถโวยเน้อ กองมันกีด เดียวจะตั๋มฮั้วบ้าน

แปลว่า อย่าขับรถเร็วนะ ถนนมันแคบ เดี๋ยวจะเฉี่ยวรั้วบ้าน

บ่ดีนอนเดิ๊ก กำเดวจะลุกขวาย

แปลว่า อย่านอนดึก เดี๋ยวจะตื่นสาย

คนอะหยังจะได หยังมาหมั่นแต๊หมั่นว่า

แปลว่า คนอะไร๊ ขยันจริงๆ ขยันสุดๆ

จะไปอู้กั๋นเสียงดังเน้อ เดียวเขาจะบ่ะแฮ่ขว้างหลังคาบ้านเน้อ

แปลว่า อย่าพูดคุยกันเสียงดัง เดี๋ยวเขาจะปาลูกหินใส่หลังค้าบ้านนะ

วันนี้เฮาจะไปแอ่วตังใดดีหา

แปลว่า วันนี้เราจะไปเที่ยวไหนกันดีนะ

ไว้ปิ้กมาใหม่กั๋นเน้อเจ้า

แปลว่า ไว้กลับมาใหม่กันนะคะ

เห็นไหมภาษาเหนือนั้นไม่ได้ยากเลยนะ จดจำเอาไปใช้กันได้เลย เพื่อให้ดูเป็นมิตรหรือสุภาพ สำหรับหางเสียงนั้นก็ง่าย ๆ สำหรับผู้ชายก็เติม ครับ สำหรับผู้หญิงก็เติม เจ้า จ่อท้ายกันได้เลย รับรองน่าฟังมากยิ่งขึ้น

The post ภาษาเหนือ ฝึกพูดประโยคพื้นฐานง่าย ๆ และความหมาย appeared first on At-Chiangmai.com ข่าวสาร กิจกรรม เชียงใหม่ ท่องเที่ยวเชียงใหม่.

จำนวนนับ
1 = นึ่ง
2 = สอง
3 = สาม
4 = สี่
5 = ห้า
6 = ฮก
7 = เจ๋ด
8 = แปด
9 = เก้า
10 = ซิบ
11 = ซิบเอ๋ด
20 = ซาว
21 = ซาวเอ๋ด

พืช ผัก ผลไม้
มะละกอ = บะก้วยเต๊ศ
กล้วยน้ำว้า = ก้วยอ่อง / ก้วยนิอ่อง
มะตูม = บะปีน
ส้มเขียวหวาน = ส้มเกลี้ยง เขียวหวาน
แตงล้าน = ม่ะแต๋งซั้ง ( ร้านที่ทำให้เครือแตงพันขึ้นไป ทางเหนือเรียกว่า ซั้ง )
น้อยหน่า = ม่ะหน้อแหน้ / น้อยแหน้
บวบงู = ม่ะนอยงู
มะเขือเปราะ = บะเขือผ่อย
มะเขือยาว = บะเขือขะม้า – – ออกเสียง ม่ะเขือขะม่า / ม่ะเขือหำม้า
มะระขี้นก = บะห่อย
แตงกวา = บะแต๋ง
กล้วย = เชียงใหม่ เรียก ก้วยใต้ ลำปาง เรียก ก้วยลิอ่อง หรือ ก้วย โก๊ย
กล้วยน้ำว้า = ก้วยใต้
พุทรา = หม่ะตัน
ละมุด = หม่ะมุด
กระท้อน = บะตื๋น หมะต้อง
มะปราง = บะผาง
ฝรั่ง = บ่ะหมั้น,บะแก๋ว
ขนุน = หม่ะหนุน,บ่ะหนุน
มะพร้าว = บะป๊าว
ส้มโอ = บะโอ
ฟักทอง = บะฟักแก้ว /บะน้ำแก้ว/น้ำแก้ว
ฟักเขียว = บะฟักหม่น
มะแว้ง = บะแขว้งขม
มะเขือพวง = บะแขว้ง /บ่ะแขว้งกุลา
ลูกยอ = หม่ะต๋าเสือ
มะเขือเทศ = บะเขือส้ม
กระท้อน = บะตึ๋น
ตะไคร้ = ชะไคร
คึ่นช่าย = ผักกะพึน,กำพึน (กะปึน)
ผักตำลึง = ผักแคบ
ชะพลู = ผักแค ใบปูนา ปูลิง

สัตว์
จิ้งหรีด = จิ้กุ่ง,จิ้หีด
ค้างคก = ค้างคาก กบตู่
ลูกอ๊อด = อีฮวก
ปลาไหล = ปลาเอี่ยน ปลาเหยี่ยน
จิ้งเหลน = จั๊ก-กะ-เหล้อ
กิ้งก่า = จั๊ก-ก่า

เครื่องใช้
กรรไกร = มีดยับ มีดแซม
กระดุม = บะต่อม
เข็มขัด = สายแอว สายฮั้ง
ช้อน = จ๊อน
ทับพี = ป้าก
ถุงเท้า = ถุง**
ผ้าเช็ดตัว = ผ้าตุ้ม
ผ้าห่ม = ผ้าต๊วบ
ยาสูบ = ซีโย
รองเท้า = เกือก /เกิบ
รองเท้าฟองน้ำ = แค็บ

คำกริยา
กำปั้น หมัด = ลูกกุย
โกรธ = โขด
กลับ = ปิ๊ก (เช่น “เฮาปิ๊กบ้านละหนา”)
กางร่ม = กางจ้อง
โกหก = วอก ขี้จุ๊
กิน = กิ๋น
ก่าย = ปาด อิง
ขโมย = ขี้ลัก
ขี่หลังคน(เกาะ) = เก๊าะ
ขี้เหนียว = ขี้จิ๊
คิด = กึ๊ด
เครียด = เกี้ยด
จริง = แต๊(เช่น “แต๊ก๊ะ” = “จริงหรอ”)
เจ็บ = เจ๊บ
ใช้ = ใจ๊
ดู = ผ่อ
เด็ก = ละอ่อน
ตกคันได = ตกบันได
เที่ยว = แอ่ว
ทำ = ยะ(เช่น “ยะหยัง” = “ทำอะไร”)
นั่งพับเพียบ = นั่งป้อหละแหม้
นั่งขัดสมาธิ = นั่งขดขวาย
นั่งยอง ๆ = นั่งข่องเหยาะ,หย่องเหยาะ
นั่งไขว่ห้างเอาเท้าข้างหนึ่งพาดบนเข่า = นั่งปกขาก่ายง้อน
นั่งวางเฉย นั่งหัวโด่ = นั่งคกงก(ก๊กงก)
นั่งลงไปเต็มที่ตามสบาย(โดยไม่กลัวเปื้อน) = นั่งเป้อหละเหม้อ, นั่งเหม้อ
พูด = อู้
รัก = ฮัก
รู้ = ฮู้
ลื่นล้ม = ผะเริด
วิ่ง = ล่น
สวมรองเท้า = ซุบแข็บ
สะดุด = ข้อง
สวยจังเลยนะ = งามหลายน้อ
สบายอกสบายใจ = ซว่างอกซว่างใจ๋
เหรอ = ก๊ะ
ห่วง = ห่วง (คำเมืองแท้ๆคือ อ่วง ว้อง หรือ ข๋าง)
เหนื่อย = อิด หม้อย
ให้ = หื้อ
อยาก = ไข
อยากอ้วก อยากอาเจียน = ใขฮาก
อร่อย = ลำ
อร่อยมาก = จ๊าดลำ
อย่าพูดมาก = จ๊ะไปปากนัก
อย่าพูดเสียงดัง = จ๊ะไปอู้ดัง
คิดไม่ออก = กึ๊ดหม่ะออก

คำวิเศษณ์ และอื่นๆ
ก็ = ก่
** = ง่าว
เช่น = เจ้น
ถึง = เถิง
ไม่ = หมะ(เช่น หมะใจ๊ = ไม่ใช้)
นะ = เน้อ(เช่น เน้อครับ = นะครับ)
เป็น = เป๋น
ร่ม หมายถึง ร่มเงา = ฮ่ม
ร่ม หมายถึง (ร่มกันแดด-กันฝน) = จ้อง
ใหญ่ = หลวง(เช่น “หูหลวง” = “หูใหญ่”)
เหนียว = ตั๋ง
ทุก = กุ๊ (เช่น กุ๊ๆ คน= ทุกๆคน)
แบบนี้ อย่างนี้ = จะอี้
แบบนั้น อย่างนั้น = จะอั้น

คำนาม สรรพนาม[/b]
ฉัน = เปิ้น (สุภาพ) , ฮา(ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใชักับเพื่อนผู้ชาย)
เธอ = ตั๋ว(สุภาพ) , คิง(ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใชักับเพื่อนผู้ชาย)
เขา(สรรพนามบุรุษที่ 3) = เปิ้น
ปู่ย่าตายาย ลุงป้าน้าอา = อุ้ย (เช่น แม่อุ้ย ป้ออุ้ย)
ผู้ชาย = ป้อจาย
ผู้หญิง = แม่ญิง
พวกเขา = หมู่เขา
พวกเธอ = สูเขา (สุภาพ), คิงเขา(ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใชักับเพื่อนผู้ชาย)
พวกเรา = หมู่เฮา, เฮาเขา
พ่อ = ป้อ
พี่ชาย = อ้าย,ปี่
พี่สาว = ปี่
ยี่สิบบาท = ซาวบาท
ยี่สิบเอ็ด = ซาวเอ็ด
เรือน = เฮือน
โรงเรียน = โฮงเฮียน
อิฐ = บ่าดินกี่
คำเล่าลือ = กำสีเน
ปฏิทิน = ปั๊กกะตืน คำเมืองแท้ๆจะแปลว่าปฏิทิน

สี
ดำคึลึ = คนอ้วนล่ำผิวดำ
ดำผืด = ฝูงนกฝูงกาขนดำอยู่เป็นฝูง
ดำคุมมุม = ดำสลัวอยู่ในความมืด
ดำขิกติ้ก = ดำซุปเปอร์
ดำคิมมิม = คนผอมกระหร่อง ผิวดำ
ดำเหมือนเเหล็กหมก = ดำเหมือนเหล็กไหม้ไฟ
ดำเหมือนหมิ่นหม้อ = ดำเหมือนเขม่าติดหม้อดินที่ไหม้ไฟ
ดำผึด = ดำทั่วทั้งแถบ
ดำผึดำผึด = ดำมากๆทั่วๆไป
แดงฮ่าม = แดงอร่าม
แดงเผ้อเหล้อ = แดงเป็นจุดใหญ่จุดเดียว
แดงปะหลึ้ง = แดงจัดมาก
แดงปะหลิ้ง = แดงอมชมพู แดงเป็นจุดเล็กๆ
เหลืองฮ่าม = เหลืองอร่าม
เหลืองเอิ่มเสิ่ม = เหลืองอมส้ม
เขียวอุ้มฮุ่ม = เขียวแก่
เขียวปึ้ด = เขียวจัดมาก
มอยอ้อดฮ้อด = สีน้ำตาลหม่น
ขาวจั๊วะ = ขาวนวล
ขาวโจ๊ะโฟ้ะ = ขาวมากๆ
ขาวเผื้อะขาวเผือก = มองไปทางไหนก็ขาวไปหมด
เปิดเจ้อะเห้อะ = สีขาวซีด
หม่นซ้อกป้อก = หม่นมัวหรือเทาอ่อน
หม่นโซ้กโป้ก = หม่นสกปรกหรือสีเทาแก่
หมองซ้อกต๊อก = ดูเก่า หรือซีด จืดไป
เส้าแก๊ก = สีหม่นหมองมาก
เส้าตึ้มตื้อ = ใบหน้าหมองคล้ำ สีมืดไม่สดใส
ลายขุ่ยหยุ่ย = ลายพร้อย หรือลายเป็นดอกดวง
ใสอ้อดหล้อด = สดใสแบบอาบน้ำเสร็จใหม่ๆ
ใส่ยงยง = สว่างจ้า

แสง-เสียง
มืดแถ้ก = มืดสนิท
มืดสะลุ้ม = มืดสลัวๆ
มืดซุ้มซิ้ม = มืดนิดๆ
มืดวุ่ยวาย = มืดลางๆ ยังพอจำหน้ากันได้
แจ้งฮุมหุฮุมหู่ = สว่างลางๆเลือนๆ
แจ้งฮ่าม = สว่างจ้าสว่างเรืองรอง
แจ้งลึ้ง = สว่างโร่เห็นได้ชัด
แจ้งดีขวายงาม = สว่างปลอดโปร่งโล่งใจไม่มีอุปสรรค
หันวุยวาย = เห็นเลือนๆลางๆ
ดั้กปิ้ง = เงียบกริบ
ดั้กปิ้งเย็นวอย = เงียบเชียบ
ดั้กแส้ป = ไม่ได้ข่าวคราว
ดั้กก๊กงก = นั่งนิ่ง
ดังทึดทึด = เสียงดังก้องไปทั่ว

กลิ่น รส
เหม็นโอ๊ง, เหม็นโอ่ = เหม็นเน่า
จ๋างแจ้ดแผ้ด = จืดชืด
ขมแก๊ก = ขมมาก
ส้มโจ๊ะโล๊ะ = รสเปรี้ยวมาก
ฝาดหยั่งก้นตุ๊ = รสฝาดมาก

The post คำศัพท์ภาษาเหนือ กำเมืองล้านนา appeared first on At-Chiangmai.com ข่าวสาร กิจกรรม เชียงใหม่ ท่องเที่ยวเชียงใหม่.